Gepubliceerd in Leef!:

Schrijven over jezelf: van dagboek tot levensverhaal

Schrijven over jezelf is ‘in’. Dagboeken op internet zijn een ware hype en ook op papier schrijven nog steeds veel mensen hun besognes van zich af – wat soms leidt tot complete levensverhalen. Noor van Wassenaer schreef een boek voor iedereen die graag over zichzelf schrijft: Over… mij! Een handleiding voor het schrijven van een persoonlijk document.

Toen ze net een burn-out had, kón ze helemaal niet schrijven. Ze was te moe, ze kon woorden en formuleringen niet vinden en zich niet lang genoeg concentreren om iets op papier te krijgen. Maar sinds een maandje of anderhalf gaat het wat beter, en heeft ze het schrijven helemaal ontdekt. Vier, vijf keer per week zet ze zich met pen en papier aan tafel. “Eerst schreef ik alleen op wat ik deed op een dag”, zegt Judith, “maar nu schrijf ik ook over emoties en probeer ik al schrijvend meer inzicht te krijgen in mijn situatie. Waarom ben ik ziek geworden, wat zegt dat over mij?”
Verder, zegt ze, is het natuurlijk ook gewoon lekker om de besognes in je hoofd van je af te schrijven. Judith Schilder (35) is, na anderhalve maand intensief schrijven, eigenlijk langzaamaan op weg het verhaal over haarzelf, over haar leven te schrijven. Schrijven over haar ziekte leidt tot schrijven over zichzelf, haar karakter, over haar jeugd en het gezin waar ze uitkomt. “Het maakt me duidelijk waar ik nu sta in mijn leven, het laat me nadenken over waar ik naartoe wil. Dat helpt me nu, en het levert me nog een mooi document over mezelf op ook.”

De documenten die al schrijvend ontstaan, zijn vaak levensverhalen waarin iemand zich helemaal bloot geeft.Het verhaal over je leven aan papier toevertrouwen, daar beginnen veel (vooral) vrouwen al in hun kinderjaren mee. Later verwatert het vaak, maar veel mensen pakken het weer op in tijden dat het tegenzit. Vaak voor zichzelf op papier of in de computer, maar steeds vaker ook in de vorm van internetdagboeken (weblogs) die voor iedereen te lezen zijn. De documenten die al schrijvend ontstaan, zijn vaak levensverhalen waarin iemand zich helemaal bloot geeft.
Precies zo’n situatie was voor Noor van Wassenaer (47) de allereerste aanzet tot haar boek ‘Over… mij! Een handleiding voor het schrijven van een persoonlijk document', dat net verschenen is bij uitgeverij Spectrum. Een vriendin van Noor was ernstig ziek en Noor raadde haar aan haar levensverhaal op papier te zetten. Het zou haarzelf misschien helpen om te gaan met haar ongeneeslijke ziekte en haar nabestaanden een prachtige persoonlijke herinnering opleveren. “Ze is inderdaad gaan schrijven en dat is voor veel mensen nog steeds heel waardevol”, zegt Noor.
Sinds ze haar handleiding twee jaar geleden in eerste instantie in eigen beheer uitgaf en in contact kwam met gebruikers van haar boek, weet ze dat meer mensen voor hun kinderen schrijven. “Bijvoorbeeld vaders die door een scheiding hun kind niet meer zien en met een ego-document iets in handen hebben om later aan hun kind te geven. Zo kan het kind zijn vader leren kennen en weet hij ook dat hij altijd belangrijk is geweest in het leven van zijn vader.”

Structuur

Noor hielp haar vriendin lijn aan te brengen in wat ze schreef, en gaandeweg ontstond het idee om een handleiding te maken voor het schrijven van ‘ego-documenten’. Ze ging aan de slag en gaf het boek in eigen beheer uit. Het verkocht zo goed, dat een uitgeverij interesse toonde in een vernieuwde druk. “Ik heb geen psychologische achtergrond”, zegt Noor, “maar het is ook geen psychologisch boek, maar een schrijfhandleiding. Met mijn boek kun je structuur aanbrengen in wat je schrijft.” Want, zegt ze, dat is soms moeilijk als je in je eentje achter je bureau zit. Als je eenmaal aan het schrijven bent, komen er soms zoveel gedachten op gang, dat je óf belemmerd wordt hoe dan ook met schrijven te beginnen, óf de draad al snel volledig kwijtraakt.
Noor van Wassenaer raadt mensen aan het schrijven chronologisch aan te pakken. Zo is haar boek ook opgebouwd: het begint met adviezen over het schrijven over de prille jeugd, en gaat via de puberteit naar het volwassen leven en behandelt dan thema’s als ouderschap, relaties, religie, vriendschappen en nadenken over de dood. “Maar daarmee wil ik niet zeggen dat je écht in die volgorde zou moeten schrijven, en ook niet dat je over élk onderwerp moet schrijven”, zegt ze. “Meestal hebben mensen een aanleiding om aan een ego-document te beginnen, en vaak is die aanleiding niet leuk. Een ziekte, ontslag, een voorbije relatie. Dan schrijf je automatisch vanuit het gevoel dat de omstandigheden oproepen en dat is natuurlijk prima. Maar om niet te verzanden is het volgens mij goed om wat je schrijft onder te brengen bij een bepaald thema of een bepaalde periode in je leven.”
Die thema’s en periode’s breng je als hoofdstukken onder in aparte computerdocumenten of een apart (deel van een) schrift, en bij een volgende schrijfsessie kijk je welk hoofdstuk je wilt uitbreiden of verdiepen, of welk thema of welke periode je wilt toevoegen. Noor van Wassenaer: “Ik adviseer mensen vaste dagen en tijdstippen te kiezen waarop ze schrijven. Dan verwatert het niet en kom je in een lekker ritme.”

”Het fijne van schrijven voor jezelf is ook dat je er weer vanaf kunt. Papier kun je verfrommelen, verscheuren.”Judith Schilder schrijft niet zo gestructureerd. Het is ook niet haar doel om een compleet levensverhaal op te tekenen, maar een hulpmiddel om de weg te vinden uit het doolhof van de burn-out. Dat het gaandeweg een levensverhaal wórdt, is een gevolg van het feit dat de burn-out nou eenmaal veel te maken heeft met hoe haar leven tot nu toe liep. “Laat heb ik bijvoorbeeld geschreven over de tijd dat ik gepest werd op de middelbare school. Deels daardoor cijfer ik mezelf altijd weg en wil ik altijd door iedereen aardig gevonden worden. Ik heb heel lang niet meer over die tijd nagedacht en het was ook best moeilijk om het op te schrijven. Als je het opschrijft, ís het echt zo, dat is best confronterend. Maar het fijne van schrijven voor jezelf is ook dat je er weer vanaf kunt. Papier kun je verfrommelen, verscheuren.”
Niet dat ze dat al gedaan heeft trouwens. Ze dwingt zichzelf niet over dingen te schrijven, maar kijkt wat er opkomt en waar ze aan toe is. Dan is wat ze schrijft eigenlijk altijd goed en gaat ze nooit verder dan ze aankan.
De confrontatie met jezelf die het schrijven van een ego-document kan opleveren, komt ook in Noors boek aan de orde. Ze moedigt mensen aan werkelijk naar zichzelf te kijken en ze weet van mensen in haar omgeving en van gebruikers van haar boek die contact met haar zochten, dat veel schrijvenden de confrontatie ook aan durven te gaan. “Dat maakt een document echt waardevol, het gaat dan écht over wie je bent. Met je billen bloot gaan op papier, is ongelooflijk sterk.”

Over… mij! Een handleiding voor het schrijven van een persoonlijk document, door Noor van Wassenaer, uitgeverij Spectrum, € 12,95

November 2005

Links:

Site van Noor van Wassenaer